Bydd cyfweliadau â mamau a thadau ledled Cymru yn dechrau’r wythnos hon, fel rhan o astudiaeth arwyddocaol ar draws y DU sy’n dilyn 30,000 o fabanod a anwyd yn 2026. Generation New Era fydd yr astudiaeth gyntaf o’i bath ers 25 mlynedd, a’r fwyaf erioed.
Bydd yn dilyn babanod ledled y DU wrth iddynt gael eu magu yn ein byd sy’n newid yn gyflym, ac fe’i harweinir gan Ganolfan Astudiaethau Hydredol UCL. Arweinydd yr astudiaeth ar gyfer Cymru yw Yr Athro Lucy Griffiths, o Ysgol Feddygaeth Prifysgol Abertawe.
Yng Nghymru, bydd mamau a thadau 4,500 o fabanod, tua thraean o’r holl fabanod a anwyd yn y wlad eleni, yn cael eu gwahodd i gymryd rhan. Bydd rhieni yn cael llythyr pan fydd eu babanod tua naw i ddeg mis oed, a bydd cyfweliadau yn cael eu cynnal ledled y DU dros y flwyddyn nesaf.
Nod yr astudiaeth yw creu darlun cyfoes o ddatblygiad plant, a beth mae magu plentyn yn ei olygu – yr uchafbwyntiau a’r isafbwyntiau, a’r ffactorau sy’n helpu plant i ffynnu, er mwyn hysbysu sut y gall polisi cyhoeddus ddiwallu anghenion teuluoedd heddiw.
Gyda chyllid gan Gyngor Ymchwil Economaidd a Chymdeithasol (ESRC) UKRI, bydd Generation New Era yn gofyn cwestiynau ar amrywiaeth o bynciau sydd wedi’u datblygu gyda mewnbwn gan rieni a’r cyhoedd, ymchwilwyr arbenigol, a llunwyr polisi. Mae’r themâu ymchwil yn cynnwys datblygiad ac iechyd babanod, iechyd rhieni, teulu a chartref, dylanwadau cymdeithasol ac amgylcheddol, anghydraddoldeb, anfantais ac amrywiaeth, a llawer mwy.
Meddai’r Athro Griffiths: “Mae astudiaethau hydredol wedi chwarae rhan hanfodol wrth ein helpu i ddeall sut mae plant yn datblygu, a sut mae’r amgylcheddau y maent yn tyfu ynddynt yn llunio eu bywydau.” Mae’n wych y bydd cynifer o deuluoedd o Gymru yn cael eu gwahodd i gymryd rhan yn Generation New Era. Bydd eu profiadau a’u barn yn rhoi ffynhonnell gyfoethog o wybodaeth ar gyfer ymchwil, gan gyfrannu at dystiolaeth newydd sy’n llywio polisïau a gwasanaethau ar gyfer plant, teuluoedd a chymunedau ledled y DU.”
Er mwyn sicrhau bod yr astudiaeth yn ddigon mawr i greu tystiolaeth ar gyfer polisi ym mhob un o bedair gwlad y DU, mae’n cynnwys cynnydd sylweddol yn nifer y cyfranogwyr yn yr Alban, Cymru a Gogledd Iwerddon. Bydd chwarter y babanod a aned yn yr Alban, traean yng Nghymru, a thua hanner yr holl fabanod a aned yng Ngogledd Iwerddon, yn cael eu gwahodd i gymryd rhan.
Er mwyn sicrhau bod y fenter yn cael ei chynnal yn hwylus, cynhaliwyd astudiaeth beilot yn gynharach eleni gan ddefnyddio’r un cwestiynau. Dywedodd un rhiant o Gymru, a gymerodd ran yn y cam hwnnw, fod ei theulu’n teimlo fel rhan fach o rywbeth mawr.
Meddai: “Mae’n gyffrous y gallem helpu i ddatblygu dealltwriaeth newydd o’r genhedlaeth hon a llunio’r bywydau y byddant yn eu byw.” Mae’n braf meddwl, yn yr arolwg dilynol nesaf, y byddwn ni’n gallu cofio’n ôl i’r adeg pan oedd hi mor fach â hyn, a rhyfeddu at faint mae hi wedi newid.
Fel rhiant newydd, rwyf yn ceisio darganfod yn gyson beth fyddai orau i fy merch – y bwyd hwn, y chwarae hwn, y gofal plant hwn? Bydd cael y dystiolaeth wyddonol i helpu’r genhedlaeth nesaf o rieni a gweithwyr proffesiynol o fudd mawr, ac rwy’n falch iawn ein bod yn cyfrannu at hyn.
